39 خطبه اى از آن حضرت ( ع ) به مردمى گرفتار آمده‌ام ، كه چون فرمان مىدهم اطاعت نمىكنند و چون فرا مىخوانم پاسخ نمىگويند . - اى بىريشه‌ها - چرا در يارى پروردگارتان درنگ مىكنيد آيا دينى نيست كه شما را با يكديگر متحد سازد آيا غيرت و حميّتى نيست كه شما را به خشم آورد در ميان شما ايستاده ، بانگ برداشته ، يارى مىطلبم ، ندايتان مىدهم ، مگر به فرياد رسيد . دريغا ، كه هيچ سخنى از من نمىشنويد و هيچ فرمانى را به كار نمىبنديد . سرانجام ، پايان ناگوار كارها پديدار خواهد شد . نپندارم كه به پايمردى شما از كس انتقامى توان گرفت يا به مقصودى توان رسيد . شما را به يارى برادرانتان فراخواندم ، ناليديد ، همانند اشترى كه از درد ناف بنالد و گرانى و سستى ورزيديد ، همانند اشترى پشت ريش كه بار بر او نهاده باشند . سپس ، خردك سپاهى مضطرب و ناتوان به نزد من روانه داشته‌ايد ، چنان با بىميلى قدم برمىدارند كه گويى به ديار مرگشان مىبرند » . ( 1 ) من مىگويم : « متذائب » در سخن امام ( ع ) به معنى مضطرب است . از « تذائبت الريح » يعنى وزش باد مضطرب شد و « ذئب » ( گرگ ) را ذئب گويند به سبب اضطرابى كه در رفتار دارد . 40 سخنى از آن حضرت ( ع ) وقتى شنيد كه خوارج مىگويند ، « لا حكم الا للَّه » فرمود : سخن حقّى است كه به آن باطلى خواسته شده . آرى ، حكم جز از آن خدا نيست ، ولى اينان مىگويند كه امارت و حكومت ويژه ، خداوند است و بس ، و حال آنكه ، مردم را امير و فرمانروايى بايد ، خواه نيكوكار و خواه بدكار ، كه مؤمن در سايهء حكومت او به كار خود پردازد و كافر از زندگى خود تمتّع گيرد . تا زمان هر يك به سر

--> ( 1 ) . اشاره به اين آيه است : * ( يُجادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَ ما تَبَيَّنَ كَأَنَّما يُساقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنْظُرُونَ ) * ( سورهء 8 ، آيهء 6 ) .